تىيانشان تورى   ›   ئۆگىنىش   ›   نەزەرىيە

شىنجاڭنىڭ تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش ۋە ئەسەبىيلىكنى تۈگىتىش كۈرىشى كىشىلىك ھوقۇقنى كاپالەتلەندۈرۈشتىكى ھەققانىي تەدبىر

جۇڭگو ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى شى جىنپىڭنىڭ يېڭى دەۋر جۇڭگوچە سوتسىيالىزم ئىدىيەسى تەتقىقات مەركىزى

  تېررورىزم ۋە ئەسەبىزم ئىنسانىيەت مەدەنىيلىكىنىڭ ئورتاق دۈشمىنى، شۇنداقلا خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئورتاق دۈشمىنى. تېررورىزمغا زەربە بېرىش ۋە ئەسەبىيلىكنى تۈگىتىش ھەم دۇنياۋى تېما، ھەم دۇنياۋى قىيىن مەسىلە. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، شىنجاڭ مەركىزىي ھۆكۈمەتنىڭ رەھبەرلىكىدە، خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش تەجرىبىلىرىدىن ئۆرنەك ئېلىش ۋە ئۇنى قوبۇل قىلىش ئاساسىدا، ئەمەلىيەتنى چىقىش قىلىشتا چىڭ تۇرۇپ، تېررورىزم ۋە ئەسەبىزمگە قانۇن بويىچە زەربە بېرىش ۋە ئۇنىڭدىن مۇداپىئەلىنىشنىڭ ئۈنۈملۈك يولى ئۈستىدە پائال ئىزدەندى. شىنجاڭ «بىر قولدا زەربە بېرىشنى تۇتۇش، بىر قولدا ئالدىنى ئېلىشنى تۇتۇش»تا چىڭ تۇرۇپ، ھەم زوراۋانلىق، تېررورلۇق جىنايىتىگە قانۇن بويىچە قاتتىق زەربە بېرىپ، ھەم مەنبەدىن تۈزەشنى قانات يايدۇرۇشقا ئەھمىيەت بېرىپ، كۈچەپ خەلق تۇرمۇشىنى ياخشىلاش، قانۇنچىلىق تەشۋىق - تەربىيەسىنى كۈچەيتىش، قانۇن بويىچە كەسپىي ماھارەت تەلىم - تەربىيە مەركىزى تەسىس قىلىپ ياردەم بېرىش - يۆلەش تەربىيەسى ئېلىپ بېرىش قاتارلىق كۆپ خىل شەكىللەر ئارقىلىق، پۇقرالارنىڭ ئاساسىي كىشىلىك ھوقۇقىنىڭ تېررورىزم ۋە ئەسەبىزمنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىماسلىقىغا ئەڭ زور چەكتە كاپالەتلىك قىلدى. ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش تەدبىرلىرى ئۈنۈملۈك قوللىنىلغاچقا، شىنجاڭنىڭ جەمئىيەت مۇھىتىدا روشەن ئۆزگىرىش بولۇپ، ئومۇملۇق مۇقىم بولغان، ۋەزىيەت كونتروللۇقىمىزدا بولغان، ياخشىلىنىشقا يۈزلەنگەن ھالەت بارلىققا كەلدى، ئۇدا ئىككى يىلدىن كۆپرەك ۋاقىتتا زوراۋانلىق، تېررورلۇق دېلولىرى يۈزبەرمىدى، ئەسەبىزمنىڭ سىڭىپ كىرىشى ئۈنۈملۈك توسۇلدى، جەمئىيەت ئامانلىقى ئەھۋالى روشەن ياخشىلاندى، ھەر مىللەت ئاممىنىڭ بىخەتەرلىك تۇيغۇسى كۆرۈنەرلىك كۈچەيدى. ئەمما دەل شىنجاڭنىڭ ۋەزىيىتى ياخشىلانغان، زوراۋانلىق، تېررورلۇق ھەرىكىتى ئۈنۈملۈك توسۇلغان پەيتتە، ئامېرىكا قاتارلىق غەرب دۆلەتلىرىدىكى بىر قىسىم كىشىلەر ھەدەپ قوش ئۆلچەم قوللىنىپ، شىنجاڭنىڭ تېررورىزم ۋە ئەسەبىزمگە قارشى تۇرۇشتىكى بىر قىسىم تەدبىرلىرىنى «كىشىلىك ھوقۇققا چېقىلغانلىق» دەپ ئاساسسىز ئەيىبلىدى. بۇ يەردە ئەمەلىي پاكىتلار ئارقىلىق تېررورىزم ۋە ئەسەبىزمنىڭ ھەقىقىي سۇيىقەستىنى ئېچىپ تاشلاپ، دۇنيا ئەھلىگە شىنجاڭنىڭ تېررورىزمغا قارشى تۇرۇش ۋە ئەسەبىيلىكنى تۈگىتىش كۈرىشىنىڭ ھەققانىيلىقىنى توغرا تونۇتۇش زۆرۈر.

  شىنجاڭنىڭ ئەزەلدىن جۇڭگونىڭ زېمىنى ئىكەنلىكىدەك تارىخىي پاكىت مىللىي بۆلگۈنچىلىكنىڭ سۇيىقەستىنى بىتچىت قىلدى. مىللىي بۆلگۈنچى كۈچلەر كۆز بويامچىلىق قىلىشقا ئۇرۇندى ھەم شىنجاڭنى جۇڭگودىن پارچىلاپ چىقىپ كېتىشكە تەلۋىلەرچە ئۇرۇندى، ئەمما شىنجاڭ ئەزەلدىن جۇڭگونىڭ زېمىنى، شىنجاڭ رايونى باشتىن - ئاخىر جۇڭگودىن ئىبارەت بىرلىككە كەلگەن كۆپ مىللەتلىك دۆلەت ئەندىزىسىدە تەرەققىي قىلىپ كەلدى. مىلادىيەدىن ئىلگىرىكى 60- يىلى، غەربىي خەن سۇلالىسى شىنجاڭ رايونىدا غەربىي يۇرت قورۇقچىبەگ مەھكىمىسى قۇردى، بۇ شىنجاڭ رايونىنىڭ جۇڭگو تېررىتورىيەسىگە رەسمىي كىرگۈزۈلگەنلىكىدىن دېرەك بېرىدۇ. تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ ئەنشى باش قورۇقچىبەگ مەھكىمىسى ۋە بېشبالىق باش قورۇقچىبەگ مەھكىمىسى تەسىس قىلىنىپ تىيانشان تېغىنىڭ جەنۇبى - شىمالى بىرتۇتاش باشقۇرۇلدى. يۈەن سۇلالىسى دەۋرىدە ھەربىي - مەمۇرىي ئىشلارنى باشقۇرىدىغان بېشبالىق باش ئەمىر لەشكەر مەھكىمىسى، ئايغاقچى مەھكىمىسى قاتارلىقلار قۇرۇلۇپ، غەربىي يۇرتنى باشقۇرۇش كۈچەيتىلدى. چىڭ سۇلالىسى شىنجاڭ رايونىغا تېخىمۇ سىستېمىلىق ئىدارە قىلىش سىياسىتىنى يولغا قويدى، 1762- يىلى ئىلى جياڭجۈنىنى تەسىس قىلىپ، ھەربىي - مەمۇرىي ئىشلار بىرلەشكەن ھەربىي مەھكىمە تۈزۈلمىسىنى يولغا قويدى، 1884- يىلى شىنجاڭ رايونىنى ئۆلكە قىلىپ قۇردى. 1949- يىلى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلدى، شىنجاڭ تىنچ يول بىلەن ئازاد بولدى. 1955- يىلى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قۇرۇلدى، شىنجاڭ تارىختىكى ئەڭ ياخشى گۈللىنىش، راۋاجلىنىش مەزگىلىگە قەدەم قويدى. گەرچە شىنجاڭ رايونىدا تارىختا بەزى سۇلالە، خانلىق ئۆتكەن بولسىمۇ، لېكىن ئۇلارنىڭ ھەممىسى جۇڭگو تېررىتورىيەسىدىكى يەرلىك ھاكىمىيەت شەكلى، ھەممىسى جۇڭگونىڭ بىر قىسمى بولۇپ، ئەزەلدىن مۇستەقىل دۆلەت ئەمەس. شىنجاڭنىڭ جۇڭگو زېمىنىنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمى ئىكەنلىكىدىن گۇمانلىنىشقا بولمايدۇ، مىللىي بۆلگۈنچىلىكنىڭ تەشەببۇسىنىڭ روشەنكى قىلچە تارىخىي ئاساسى يوق.

  شىنجاڭ رايونىنىڭ ئەزەلدىن كۆپ مىللەت توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان رايون ئىكەنلىكىدەك تارىخىي پاكىت مىللىي بۆلگۈنچىلىك ۋە دىنىي ئەسەبىزم تەرغىب قىلغان ئۇيغۇرلار شىنجاڭنىڭ بىردىنبىر «ئىگىسى» دېگەن بىمەنە قاراشقا قاتتىق رەددىيە بەردى. مىللىي بۆلگۈنچىلىك ۋە دىنىي ئەسەبىزم جۇڭگودىكى مىللەتلەرنىڭ ئۇلۇغ ۋەتەننى ئورتاق بەرپا قىلغان تارىخىنى ئىنكار قىلدى، ئەمما قەدىمدىن ھازىرغىچە، شىنجاڭ رايونىدا ئىزچىل كۆپ مىللەت ياشاپ كەلدى، مىللەتلەرنىڭ كۆچۈشى، باردى - كەلدى قىلىشى ئۈزۈلمىدى. ئوخشاش بولمىغان مىللەتتىكى نۇرغۇن ئاھالە ھەربىر تارىخىي مەزگىلدە شىنجاڭ رايونىغا كىرىپ - چىقىپ تۇرغان، ئۇلارنىڭ ھەممىسى شىنجاڭنى ئورتاق ئاچقۇچىلاردۇر. شىنجاڭ رايونى ھەم شىنجاڭدىكى مىللەتلەرنىڭ ماكانى، تېخىمۇ مۇھىمى جۇڭخۇا مىللىتى ئورتاق ماكانىنىڭ تەركىبىي قىسمى. شىنجاڭنى ئەڭ دەسلەپتە ئاچقانلار بولسا، چۈنچيۇ، جەنگو دەۋرىدە تىيانشان تېغىنىڭ جەنۇبى - شىمالىدا ياشىغان ساكلار، روۋجىلار، كۈسەنلىكلەر، سۇلىلىقلار قاتارلىقلار، چىن، خەن سۇلالىلىرى دەۋرىدىكى ھۇنلار، خەنلەر، چياڭلار، ۋېي، جىن، جەنۇبىي، شىمالىي سۇلالىلەر دەۋرىدىكى سىيانپىي، جورجان، قاڭقىل قاتارلىقلار، سۈي، تاڭ سۇلالىلىرى دەۋرىدىكى تۈرك، تۈبۈت، قەدىمكى ئۇيغۇر، سۇڭ، لياۋ، جىن سۇلالىلىرى دەۋرىدىكى قىتان، يۈەن، مىڭ، چىڭ سۇلالىلىرى دەۋرىدىكى موڭغۇل، جۇرجىت، تاڭغۇت، قازاق، مانجۇ قاتارلىقلار. 19- ئەسىرنىڭ ئاخىرىغا كەلگەندە، 13 ئاساسلىق مىللەت شىنجاڭدا ئولتۇراقلىشىپ، ئۇيغۇرلارنىڭ نوپۇسى كۆپ ساننى ئىگىلىگەن، كۆپ مىللەت توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان جايلىشىش ئەندىزىسى شەكىللەندى. ئەگەر، شىنجاڭنىڭ تارىخىي مۇساپىسىنى بىر چوڭ سەھنە دېسەك، ئۇنداقتا، نۇرغۇن مىللەتنىڭ ھەممىسى بۇ سەھنىدە رول ئېلىپ باققان، ئاتالمىش ئۇيغۇرلار شىنجاڭنىڭ بىردىنبىر «ئىگىسى» دېگەن قاراش تولىمۇ بىمەنە.

  ئۇيغۇرلار ئۇزاق مەزگىل كۆچۈش، مىللەتلەرنىڭ يۇغۇرۇلۇشى نەتىج